Trong bối cảnh nhu cầu điện liên tục lập các kỷ lục mới dưới tác động của nắng nóng và đà phục hồi sản xuất, bài toán bảo đảm an ninh năng lượng đặt ra yêu cầu cấp bách nhưng đồng thời cũng trở thành một trong những thách thức lớn đối với nền kinh tế.
Theo đó, tiết kiệm năng lượng không còn được nhìn nhận như giải pháp tình thế mà đang dần trở thành một nguồn lực quan trọng, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo dư địa cho tăng trưởng bền vững.
Ngày 24/5/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 924/QĐ-TTg về Kế hoạch triển khai hoạt động hưởng ứng Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí năm 2026 với chủ đề “Tiết kiệm năng lượng-thịnh vượng tương lai”. Quyết định này được ban hành trong bối cảnh áp lực bảo đảm nguồn cung năng lượng ngày càng gia tăng, đồng thời nền kinh tế đặt mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong những năm tới, thể hiện rõ định hướng coi tiết kiệm năng lượng là nguồn lực quan trọng cho phát triển bền vững.
Thực tế cho thấy, mới đầu mùa hè, hệ thống điện quốc gia đã liên tiếp xác lập các mức kỷ lục mới về công suất cực đại và sản lượng tiêu thụ điện. Riêng ngày 26/5, công suất cực đại toàn hệ thống đạt 58.103MW, cao nhất từ đầu năm đến nay. Tại miền bắc, phụ tải điện cũng tiến sát ngưỡng 30.000MW trong điều kiện nắng nóng kéo dài trên diện rộng.
Những con số này phản ánh sự phục hồi tích cực của nền kinh tế khi nhu cầu sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng đều tăng mạnh. Tuy nhiên, tốc độ gia tăng phụ tải cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết phải khai thác hiệu quả hơn các nguồn lực năng lượng hiện có.
Ở chiều ngược lại, đây là áp lực không nhỏ trong công tác bảo đảm năng lượng phục vụ nhu cầu phát triển.
Những năm qua, câu chuyện về năng lượng của Việt Nam đều tập trung phần lớn vào phát triển nguồn điện và hệ thống truyền tải điện nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của nền kinh tế. Tuy nhiên, việc phát triển nguồn cung luôn đòi hỏi thời gian dài và nguồn lực đầu tư rất lớn.
Trong khi đó, tiết kiệm năng lượng là giải pháp có thể phát huy hiệu quả ngay thông qua đổi mới công nghệ, tối ưu quy trình sản xuất, nâng cao hiệu suất thiết bị và thay đổi hành vi sử dụng năng lượng.
> Xem thêm: Kiểm Toán Năng Lượng – Chìa Khóa Giúp Tiết Kiệm Năng Lượng Hiệu Quả
Theo Bộ trưởng Công thương Lê Mạnh Hùng, trong bối cảnh phụ tải điện tăng trưởng nhanh, bên cạnh việc bảo đảm nhiên liệu, nâng cao độ khả dụng của các nguồn điện và vận hành an toàn lưới điện, giải pháp trực tiếp và hiệu quả hiện nay là sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả và điều chỉnh phụ tải, nhất là trong các khung giờ cao điểm.
Ông Đinh Thế Hữu, Phó Cục trưởng Cục Điện lực cho biết, tại các cuộc làm việc giữa Bộ Công thương với sở công thương các địa phương và các tập đoàn năng lượng về triển khai Chỉ thị số 09 và 10/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Bộ đã yêu cầu các địa phương quyết liệt thực hiện những giải pháp có thể phát huy hiệu quả ngay như tắt hệ thống chiếu sáng, trang trí không cần thiết, giảm công suất biển quảng cáo ngoài trời và tăng cường tuyên truyền sử dụng điện tiết kiệm trong cộng đồng.
Dẫn chứng từ thực tế vận hành hệ thống điện trong các ngày 26 và 27/5, ông Đinh Thế Hữu cho biết, trong khung giờ cao điểm tối từ 18 đến 23 giờ, việc người dân và doanh nghiệp chủ động cắt giảm các nhu cầu sử dụng điện không cần thiết đã góp phần giúp hệ thống điện đáp ứng tốt các nhu cầu thiết yếu còn lại.
Theo ông Hữu, kết quả bước đầu cho thấy những giải pháp tưởng chừng đơn giản này đã góp phần quan trọng kiềm chế tốc độ tăng phụ tải đỉnh trong đợt nắng nóng cuối tháng 5 vừa qua. Điều đó cho thấy bên cạnh nỗ lực của ngành điện, sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền địa phương và người dân có ý nghĩa quan trọng trong bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định.
Thời gian qua, Chính phủ đã ban hành nhiều chỉ đạo quan trọng nhằm thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, trong đó có Chỉ thị số 09/CT-TTg về tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển phương tiện giao thông điện; Chỉ thị số 10/CT-TTg về tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà. Ông Đỗ Văn Năm, thành viên Hội đồng thành viên Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) nhấn mạnh rằng, trong bối cảnh phụ tải mùa hè tăng rất cao, tiết kiệm điện không còn là giải pháp tình thế mà cần được xem là “nguồn điện tại chỗ” quan trọng nhất và ít tốn kém nhất.
Các chuyên gia cho rằng áp lực lớn nhất của hệ thống điện không nằm ở tổng sản lượng điện tiêu thụ trong ngày mà thường tập trung vào các khung giờ cao điểm. Khi đó, hệ thống phải huy động thêm các nguồn điện có chi phí cao hơn và vận hành trong điều kiện căng thẳng hơn. Việc điều chỉnh nhu cầu sử dụng điện trong các khung giờ cao điểm sẽ góp phần quan trọng bảo đảm hệ thống điện vận hành an toàn, ổn định trong mùa nắng nóng.
Cùng với đó, nhiều công cụ quản lý hiện đại đang được triển khai như điều chỉnh phụ tải (DR), quản lý nhu cầu điện (DSM), phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ kết hợp lưu trữ năng lượng.
Theo các chuyên gia năng lượng, từ góc độ vận hành hệ thống, 1kW giờ điện được dịch chuyển khỏi giờ cao điểm nhiều khi có giá trị tương đương 1kW giờ điện được tiết kiệm. Đây cũng là lý do các chương trình điều chỉnh phụ tải và quản lý nhu cầu điện đang được đẩy mạnh trên phạm vi cả nước.
> Xem thêm: Dịch vụ Kiểm toán năng lượng
Khi doanh nghiệp chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất để giảm phụ tải giờ cao điểm; cơ sở sản xuất đầu tư dây chuyền tiết kiệm năng lượng; hộ gia đình thay đổi thói quen sử dụng điện hoặc tận dụng nguồn điện mặt trời tại chỗ, những hành động tưởng như riêng lẻ đó lại góp phần giảm đáng kể áp lực cho toàn hệ thống.
Chuyên gia năng lượng Hà Đăng Sơn nhận định: “Với tốc độ tăng trưởng phụ tải đỉnh gần 10% mỗi năm như hiện nay, nếu không có sự chuyển biến mạnh mẽ trong tư duy sử dụng năng lượng theo hướng tiết kiệm, hiệu quả thì các dự án đầu tư nguồn điện mới sẽ luôn phải chạy theo nhu cầu ngày càng tăng của xã hội”.
Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả không chỉ là giải pháp ứng phó với những đợt nắng nóng hay nguy cơ thiếu hụt nguồn cung trước mắt, mà còn là một trong những điều kiện quan trọng để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Khi mỗi cơ quan, doanh nghiệp và người dân sử dụng hiệu quả hơn từng đơn vị điện năng, lợi ích mang lại không chỉ dừng ở việc giảm chi phí hay giảm áp lực cho hệ thống điện, mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, tăng cường khả năng tự chủ năng lượng và hiện thực hóa các mục tiêu tăng trưởng xanh, phát triển bền vững.
Nguồn: Lê Chi (Báo Nhân Dân)
