Chuyên gia VETS | EnE trên sóng VTV1 với chuyên đề “AI và bài toán khí hậu”

16 Tháng Mười Một, 2026

Trong chuyên đề “AI và bài toán khí hậu” của VTV1, PGS.TS. Dương Trung Kiên – Giám đốc điều hành VETS | EnE đã chia sẻ những phân tích chuyên môn về sức ép của AI đối với hệ thống năng lượng, trách nhiệm môi trường của các tập đoàn công nghệ và những giải pháp nhằm thúc đẩy sự phát triển song hành giữa AI và chuyển dịch năng lượng xanh.

Đây cũng là một trong những chủ đề quan trọng được thảo luận trong khuôn khổ Hội nghị Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu lần thứ 31 (COP31) tại Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ.

PSG.TS. Dương Trung Kiên tại trường quay của VTV1, phỏng vấn với chuyên đề “AI và bài toán khí hậu”

Sức ép của làn sóng AI tới môi trường

Trí tuệ nhân tạo đang mở ra những cơ hội đáng kể trong ứng phó với biến đổi khí hậu. Nhờ khả năng phân tích và xử lý khối lượng dữ liệu lớn, AI có thể hỗ trợ dự báo thiên tai, giám sát môi trường, tối ưu hóa hệ thống năng lượng và nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên.

Tuy nhiên, đằng sau những lợi ích đó là một hệ thống hạ tầng công nghệ quy mô lớn, bao gồm các trung tâm dữ liệu, máy chủ, bộ vi xử lý và hệ thống làm mát. Sự gia tăng nhanh chóng của nhu cầu sử dụng AI đồng nghĩa với việc tiêu thụ ngày càng nhiều điện năng, nước và các nguồn tài nguyên khác.

Theo số liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) được Báo Công Luận dẫn lại, mức tiêu thụ điện của các trung tâm dữ liệu toàn cầu đã tăng 17% trong năm 2025, riêng các trung tâm dữ liệu chuyên phục vụ AI tăng tới 50%. Dự báo đến năm 2030, nhu cầu điện của các trung tâm dữ liệu có thể đạt khoảng 950 TWh, gần gấp đôi mức 485 TWh của năm 2025.

Bên cạnh điện năng, tài nguyên nước cũng đang chịu áp lực đáng kể. Báo cáo của Viện Nước, Môi trường và Sức khỏe thuộc Đại học Liên hợp quốc (UNU-INWEH) được bài báo trích dẫn dự báo lượng nước liên quan đến hoạt động của các trung tâm dữ liệu có thể đạt 9.300 tỷ lít vào năm 2030, trong khi rác thải điện tử liên quan đến AI có thể lên tới 2,5 triệu tấn mỗi năm.

Những con số này cho thấy tác động môi trường của AI không chỉ giới hạn ở lượng điện tiêu thụ trong quá trình vận hành, mà còn trải rộng trên toàn bộ vòng đời công nghệ, từ khai thác tài nguyên, sản xuất thiết bị, xây dựng hạ tầng đến xử lý chất thải.

Cuộc đua trung tâm dữ liệu và áp lực môi trường

Phân tích về những thách thức đặt ra, PGS.TS. Dương Trung Kiên cho rằng sự phát triển của AI tất yếu kéo theo nhu cầu năng lượng ngày càng lớn. Khi các hoạt động xử lý dữ liệu và tính toán được chuyển sang hệ thống AI, lượng điện cần thiết để vận hành máy chủ, bộ vi xử lý và các thiết bị phụ trợ cũng gia tăng tương ứng.

Theo ông, áp lực này thể hiện ở ba khía cạnh chính:

Thứ nhất, nhu cầu điện năng tăng nhanh cùng với quy mô sử dụng AI. Mỗi ứng dụng AI đều cần năng lực tính toán từ các hệ thống máy chủ. Khi số lượng người dùng và khối lượng dữ liệu xử lý tăng lên, các trung tâm dữ liệu phải liên tục mở rộng công suất, kéo theo nhu cầu điện năng lớn hơn.

Thứ hai, tiêu thụ năng lượng không chỉ đến từ hoạt động tính toán. Các trung tâm dữ liệu còn cần hệ thống điều hòa không khí, thông gió, làm mát và những thiết bị phụ trợ để duy trì điều kiện vận hành ổn định. Vì vậy, việc đánh giá hiệu quả năng lượng phải xem xét toàn bộ hạ tầng thay vì chỉ tập trung vào máy chủ.

Thứ ba, tốc độ phát triển AI có thể vượt khả năng đáp ứng của hệ thống năng lượng. Trong khi các trung tâm dữ liệu có thể được xây dựng và mở rộng trong thời gian tương đối ngắn, việc quy hoạch, đầu tư nhà máy điện và phát triển hạ tầng truyền tải, phân phối điện thường cần nhiều năm.

Xu hướng tập trung các trung tâm dữ liệu tại một số khu vực có thể tạo ra áp lực lớn đối với lưới điện địa phương, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa quy hoạch hạ tầng số và quy hoạch phát triển năng lượng.

Những phân tích này cho thấy sự phát triển của AI cần được xem xét đồng thời với khả năng cung ứng điện, hiệu quả sử dụng tài nguyên và các tác động môi trường phát sinh, thay vì chỉ đánh giá dựa trên tốc độ xử lý dữ liệu hay quy mô đầu tư công nghệ.

Trách nhiệm môi trường trong phát triển AI

Chia sẻ về vấn đề này, PGS.TS. Dương Trung Kiên nhấn mạnh rằng các tập đoàn công nghệ, với vai trò là những đơn vị trực tiếp đầu tư, vận hành và hưởng lợi từ AI, cần có trách nhiệm tương xứng đối với việc sử dụng tài nguyên và những tác động môi trường phát sinh.

Theo ông, trách nhiệm này cần được thể hiện trên các phương diện:

Minh bạch thông tin về tiêu thụ tài nguyên và phát thải. Các doanh nghiệp cần công khai những dữ liệu liên quan đến lượng điện, nước sử dụng và phát thải khí nhà kính trong quá trình vận hành. Đây là cơ sở để cơ quan quản lý, xã hội và người sử dụng công nghệ có thể đánh giá tác động môi trường thực tế của AI.

Chủ động đầu tư vào hệ thống năng lượng sạch. Các tập đoàn công nghệ không chỉ tập trung nguồn lực cho hạ tầng tính toán mà cần tham gia đầu tư phát triển điện gió, điện mặt trời, hệ thống lưu trữ và hạ tầng năng lượng, góp phần đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng từ chính hoạt động công nghệ của mình.

Đưa hiệu quả năng lượng trở thành tiêu chí phát triển công nghệ. Bên cạnh nâng cao năng lực xử lý, các doanh nghiệp cần chú trọng nghiên cứu bộ vi xử lý, thuật toán và hệ thống vận hành có hiệu suất cao hơn, hướng tới giảm lượng năng lượng tiêu thụ trên mỗi đơn vị công việc tính toán.

Theo góc nhìn của PGS.TS. Dương Trung Kiên, việc phát triển AI xanh đòi hỏi các doanh nghiệp công nghệ phải tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng năng lượng sạch, đồng thời gắn trách nhiệm môi trường với chiến lược đầu tư và vận hành dài hạn.

Tuy nhiên, bên cạnh những thách thức môi trường, AI còn là công cụ quan trọng thúc đẩy chuyển dịch năng lượng xanh. PGS.TS. Dương Trung Kiên nhấn mạnh rằng công nghệ và môi trường cần phát triển song hành, bổ trợ lẫn nhau thay vì cạnh tranh về nguồn lực.

Trong khi AI hỗ trợ dự báo, giám sát và tối ưu hóa vận hành hệ thống năng lượng, sự phát triển bền vững của AI lại đòi hỏi nguồn cung điện ổn định, tin cậy và ngày càng xanh hơn. Theo ông, cần đồng bộ quy hoạch trung tâm dữ liệu với hệ thống điện, đồng thời hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và giảm phát thải.

Hướng tới tương lai công nghệ gắn với trách nhiệm khí hậu

Từ những mô hình trung tâm dữ liệu xanh được triển khai tại một số quốc gia, PGS.TS. Dương Trung Kiên đề xuất các định hướng ưu tiên nhằm giảm thiểu tác động môi trường của AI.

PGS.TS. Dương Trung Kiên nêu ra những giải pháp giảm thiểu tác động của các trung tâm dữ liệu AI đến môi trường

Trước hết, cần nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong hệ thống AI, thông qua cải tiến công nghệ vi xử lý, tối ưu thuật toán và giảm năng lượng tiêu thụ trong quá trình xử lý dữ liệu. Đây không chỉ là yêu cầu về môi trường mà còn có thể tạo ra lợi thế cạnh tranh cho các doanh nghiệp công nghệ.

Tiếp đó, cần đẩy mạnh sử dụng năng lượng tái tạo kết hợp công nghệ pin lưu trữ. Do các trung tâm dữ liệu thường vận hành liên tục cả ngày lẫn đêm, việc đầu tư nguồn năng lượng xanh như điện mặt trời, điện gió kết hợp với hệ thống pin lưu trữ sẽ góp phần tăng khả năng khai thác nguồn điện sạch và đáp ứng nhu cầu vận hành ổn định.

Đối với những quốc gia có tiềm năng phát triển năng lượng tái tạo như Việt Nam, việc đầu tư đồng bộ vào nguồn điện sạch và hệ thống lưu trữ có ý nghĩa quan trọng trong quá trình phát triển hạ tầng số.

Bên cạnh các giải pháp công nghệ, ông cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế chính sách về hiệu quả sử dụng năng lượng và thúc đẩy cơ chế mua bán điện trực tiếp từ các nhà máy năng lượng tái tạo tại Việt Nam. Đây là những yếu tố quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, khuyến khích sử dụng năng lượng sạch và thúc đẩy phát triển các trung tâm dữ liệu theo hướng xanh, bền vững.

Kết luận

Sự phát triển mạnh mẽ của AI đang mở ra nhiều cơ hội cho tăng trưởng kinh tế, đổi mới sáng tạo và ứng phó với biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, những lợi ích đó chỉ có thể được phát huy bền vững khi quá trình phát triển công nghệ được gắn với hiệu quả sử dụng tài nguyên, trách nhiệm môi trường và mục tiêu giảm phát thải.

Thông qua những chia sẻ chuyên môn về AI và khí hậu, PGS.TS. Dương Trung Kiên đã góp phần làm rõ mối quan hệ giữa chuyển đổi số và chuyển dịch năng lượng, đồng thời nhấn mạnh vai trò của các giải pháp quản lý năng lượng, công nghệ tiết kiệm năng lượng và cơ chế phát triển bền vững.

Đây cũng là những định hướng phù hợp với lĩnh vực hoạt động của VETS | EnE, hướng tới thúc đẩy các dịch vụ và giải pháp năng lượng – môi trường có giá trị thực chất, đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.