Nhiều ngành sản xuất công nghiệp trọng điểm tiêu thụ nhiều năng lượng như khai thác khoáng sản, sản xuất thép, xi măng, giấy… đang xây dựng chương trình tiết kiệm năng ngắn hạn và dài hạn; đồng thời đổi mới công nghệ và quản lý hiệu quả năng lượng.
Ngành công nghiệp trọng điểm tiêu thụ nhiều năng lượng
Theo các báo cáo từ Bộ Năng lượng Hoa Kỳ (DOE) và các nguồn tin Việt Nam, các ngành công nghiệp trọng điểm như sản xuất sắt thép, xi măng, khai thác khoáng sản và sản xuất giấy đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế nhưng chiếm phần lớn nhu cầu năng lượng công nghiệp. Có thể đánh giá đây là các ngành tiêu thụ nhiều năng lượng nhất.
Tình hình tiêu thụ năng lượng ngành khai khoáng
Ngành khai khoáng là một trong những ngành tiêu thụ năng lượng rất lớn do phải sử dụng máy móc hạng nặng, quy trình chế biến phức tạp (nghiền, sàng, tuyển), đòi hỏi năng lượng để vận hành thiết bị như băng tải, máy khoan, hệ thống làm mát, xử lý bùn quặng, từ than đá, dầu khí đến kim loại, phi kim. Năng lượng thường chiếm từ 15-20% tổng chi phí vận hành. [1]
Theo số liệu của Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV), trung bình mỗi năm sản xuất khoảng 40-45 triệu tấn than, với mức tiêu thụ trên 700 triệu kWh điện.
Tình hình tiêu thụ năng lượng ngành sản xuất xi măng
Đối với ngành xi măng, điện năng để sản xuất 01 tấn xi măng khoảng 90 – 100 kWh, nhiệt năng để sản xuất 01 tấn clinker khoảng 750 – 800 kcal/kg clinker, tương đương 107 – 114kg than tiêu chuẩn nhiệt trị 7.000 kcal/kg. Hiện nay, cả nước có 92 dây chuyền sản xuất xi măng đã đầu tư, tổng công suất thiết kế 122,34 triệu tấn/năm. Như vậy, nếu sản xuất và chạy 100% công suất, ngành Xi măng sẽ tiêu hao khoảng 110 – 122 triệu kWh điện mỗi năm. [1]
Tình hình tiêu thụ năng lượng ngành thép
Thép là một trong những ngành công nghiệp nặng tiêu thụ năng lượng lớn nhất. Tổng năng lượng trong sản xuất thép tiêu tốn mỗi năm hơn 187.000 tấn TOE (tấn dầu quy đổi), phát thải hơn 687.000 tấn CO2.
Việt Nam hiện có 65 dự án sản xuất gang thép có công suất từ 100.000 tấn mỗi năm trở lên. Mặc dù các nhà máy thép mới sử dụng chưa tới 50% công suất thiết kế nhưng hàng năm tiêu thụ khoảng 3,5 tỷ kWh điện. Với một số nước tiên tiến như Nhật Bản, điện năng tiêu thụ cho 1 tấn phôi thép thành phẩm chỉ khoảng 350 – 400 kWh, trong khi các nhà máy thép của Việt Nam phải cần một lượng điện gấp đôi, khoảng 700 kWh. [1]
Tình hình tiêu thụ năng lượng ngành giấy
Ngành giấy cũng là một trong những ngành công nghiệp có mức độ tiêu thụ năng lượng lớn tại Việt Nam và trên thế giới. Tỷ trọng sử dụng năng lượng của ngành giấy chiếm tới 4% năng lượng toàn cầu mỗi năm. [1]
Theo khảo sát, đánh giá của Tổng công ty giấy Việt Nam, chi phí năng lượng chiếm đến 20-30% chi phí sản xuất trong sản xuất giấy và bột giấy. Với khoảng hơn 500 doanh nghiệp sản xuất giấy, có tốc độ tăng trưởng hàng năm đạt 15-18%, nhu cầu năng lượng cho ngành giấy sẽ tăng rất nhanh trong các năm tới.
Tiềm năng tiết kiệm năng lượng trong sản xuất công nghiệp
Trong bối cảnh giá năng lượng toàn cầu tăng cao và nhu cầu phát triển bền vững, việc tiết kiệm năng lượng trong các ngành sản xuất trọng điểm đang trở thành ưu tiên chiến lược không chỉ ở Việt Nam mà còn trên thế giới. Tiết kiệm năng lượng không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất mà còn góp phần giảm phát thải khí nhà kính, nâng cao năng lực cạnh tranh và hướng tới tăng trưởng xanh.
Theo khảo sát của Bộ Công Thương, ngành công nghiệp hiện chiếm hơn 50% tổng năng lượng tiêu thụ toàn quốc, với nhiều tiềm năng tiết kiệm năng lượng lớn. Các doanh nghiệp có thể giảm tiêu thụ năng lượng khoảng 20-30% thông qua tối ưu hóa sản xuất, đổi mới công nghệ và quản lý hiệu quả năng lượng. [1]
Tiết kiệm năng lượng trong sản xuất không chỉ giúp giảm chi phí trực tiếp mà còn giảm áp lực chi phí đầu vào, đặc biệt khi giá điện tăng liên tục đã ảnh hưởng đáng kể đến chi phí hoạt động của doanh nghiệp.
Đâu là giải pháp tiết kiệm năng lượng cho ngành sản xuất công nghiệp trọng điểm
Tiết kiệm năng lượng là giải pháp tối ưu nhất giúp doanh nghiệp giảm chi phí sản xuất và chi phí hoạt động, từ đó gia tăng lợi nhuận và sức cạnh tranh trên thị trường. Tiết kiệm năng lượng cũng giúp doanh nghiệp giảm năng lượng tiêu thụ, đạt được các mục tiêu về giảm phát thải khí nhà kính, giảm phát thải carbon trong hoạt động sản xuất, tạo nên các sản phẩm xanh hơn đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng.
Theo các chuyên gia, cốt lõi của việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong các doanh nghiệp công nghiệp là việc phối hợp giữa 4 phương pháp sau:
1. Nâng cao ý thức tiết kiệm năng lượng
Doanh nghiệp sản xuất tiêu tốn khá nhiều chi phí cho điện năng, phần lớn do thói quen và ý thức sử dụng điện của CBCNV. Việc tuyên truyền về lợi ích của tiết kiệm năng lượng, tiết kiệm điện cho CBCNV sẽ đóng góp vào nỗ lực chung của công ty.
Doanh nghiệp có thể nêu ra những lợi ích từ việc tiết kiệm năng lượng, phát động các phong trào thi đua, tổ chức các hoạt động khen thưởng cho tập thể, cá nhân… từ đó tạo thói quen, văn hóa tiết kiệm năng lượng.
2. Đổi mới công nghệ, sử dụng nguồn năng lượng mới thay thế
Trong sản xuất, các thiết bị cũ thường tiêu tốn nhiều điện năng, gây tăng chi phí điện và có nguy cơ rò rỉ điện, thậm chí gây cháy nổ. Vì vậy, các doanh nghiệp cần xem xét thay thế bằng các thiết bị hiện đại, an toàn và tiết kiệm năng lượng. Đồng thời, lắp đặt các thiết bị điện và cơ khí hiệu suất cao như động cơ, hệ thống chiếu sáng, máy bơm, các thiết bị nhiệt và thông gió cũng là một cách để tiết kiệm và tối ưu hóa hoạt động sản xuất của doanh nghiệp.
Ứng dụng công nghệ biến tần để điều khiển tốc độ của các động cơ trong nhà máy theo yêu cầu thực tế là một phương pháp đã được chứng minh có khả năng tiết kiệm hiệu quả trong nhiều ứng dụng khác nhau, bao gồm máy nén khí, quạt lò hơi, máy nghiền, bơm…
Việc triển khai các hệ thống sử dụng năng lượng tái tạo như điện mặt trời mái nhà cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giảm lượng điện tiêu thụ và có thể tạo ra nguồn điện dư thừa hòa lưới điện quốc gia.
Các giải pháp hiệu quả mà doanh nghiệp thường áp dụng có thể kể đến là: chuyển đổi năng lượng, lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà; lắp đặt các hệ thống thu hồi nhiệt…
3. Áp dụng các tiêu chuẩn, hệ thống quản lý năng lượng
Xây dựng một hệ thống quản lý năng lượng theo tiêu chuẩn ISO 50001 sẽ hỗ trợ các doanh nghiệp và tổ chức tiêu thụ năng lượng trong ngành công nghiệp cải thiện việc sử dụng năng lượng, đồng thời thúc đẩy việc sử dụng năng lượng một cách tiết kiệm và hiệu quả.
Với việc áp dụng các tiêu chuẩn quản lý năng lượng theo tiêu chuẩn ISO 50001, các hoạt động tiết kiệm năng lượng sẽ được tích hợp vào hệ thống quản lý của các doanh nghiệp công nghiệp để đẩy nhanh việc áp dụng các cách thức thực hành tốt nhất về hiệu quả năng lượng bền vững, giúp cải thiện độ ổn định của hoạt động sản xuất công nghiệp và tăng năng suất.
4. Giám sát và cải tạo hệ thống theo hướng tiết kiệm năng lượng
Các doanh nghiệp cần áp dụng công nghệ đo đếm, phân tích, theo dõi và cảnh báo khi có sự cố gây rò rỉ hoặc hao tổn năng lượng. Công cụ này giúp nhà máy dễ dàng quản lý việc sử dụng điện, giảm năng lượng tiêu tốn không cần thiết trong quá trình sản xuất và can thiệp kịp thời khi thấy tình trạng tiêu thụ điện bất thường và nhanh chóng tìm ra nguyên nhân.
Doanh nghiệp cần kiểm soát tất cả các khu vực và hệ thống tiêu thụ nhiều năng lượng nhất, bố trí kế hoạch sản xuất hợp lý, hạn chế tối đa việc sử dụng các thiết bị tiêu thụ công suất điện lớn vào giờ cao điểm. Tối ưu hóa các loại thiết bị để tránh sự lãng phí điện năng, không để các thiết bị điện hoạt động không tải, và tận dụng các nguồn nhiệt dư thừa để tái sử dụng năng lượng hiệu quả.
Cùng với đó, doanh nghiệp cần lên kế hoạch tiết kiệm năng lượng trong nhà máy bằng nhiều hình thức như tổ chức vệ sinh và bảo dưỡng thiết bị nhằm duy trì độ bền. Việc này không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn giảm thiểu sự cố, từ đó tăng hiệu suất làm việc và kéo dài tuổi thọ của các thiết bị.
Tiết kiệm năng lượng trong các ngành sản xuất trọng điểm không chỉ là một lựa chọn kinh tế mà còn là nhân tố quyết định sự bền vững của nền sản xuất công nghiệp. Đây chính là chìa khóa để tối ưu hoá chi phí sản xuất, giảm phát thải và gia tăng sức cạnh tranh trên thị trường.
Tư liệu tham khảo:
[1] https://tietkiemnangluong.com.vn/tin-tuc/dien-hinh/t43304/nganh-san-xuat-cong-nghiep-trong-diem-day-manh-tiet-kiem-nang-luong
[2] https://evn.com.vn/d6/news/Giai-phap-tiet-kiem-nang-luong-cho-doanh-nghiep-cong-nghiep-0-653-125746.aspx
